Logo 2026 nl 700

 
 

Het Document van Aparecida[1], het slotdocument van de 5de Algemene Conferentie van het Latijns-Amerikaanse Episcopaat en de Caraïben (13-31 mei 2007) zegt:

“De leerlingen van Jezus zijn geroepen om in gemeenschap met de Vader en zijn gestorven en verrezen Zoon, in de gemeenschap van de Heilige Geest te leven. Het mysterie van de Drie-eenheid is de bron, het model en het doel van het mysterie van de Kerk, een volk dat verenigd is in de eenheid van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, in Christus geroepen als een sacrament, dat wil zeggen teken en instrument van de innige eenheid met God en de eenheid van heel het menselijk geslacht. De gemeenschap van de gelovigen en de particuliere Kerken in het Volk van God voedt zich met de gemeenschap met de Drie-eenheid” (Document van Aparecida, 155).

Even verderop vinden wij in hetzelfde document de volgende woorden:

“Evenals de eerste christelijke gemeenschappen verenigen ook wij ons vandaag regelmatig om te luisteren naar het onderricht van de apostelen, voor de broederlijke eenheid, het breken van het brood en het gebed. De gemeenschap van de Kerk voedt zich met het Brood van het woord van God en het Brood van het Lichaam van Christus. De Eucharistie, deelname van allen aan hetzelfde Brood van Leven en aan dezelfde Kelk van het Heil maakt ons tot ledematen van hetzelfde Lichaam. Zij is de bron en het hoogtepunt van het christelijk leven, de volmaaktste uitdrukking ervan en de voeding van het leven in de gemeenschap. In de Eucharistie vinden de nieuwe evangelische relaties die voortkomen uit het zonen en dochters van de Vader en broeders en zusters in Christus zijn, voedsel. De Kerk die haar viert is het huis en de school van de gemeenschap, waar de leerlingen hetzelfde geloof, dezelfde hoop en liefde delen ten dienste van de evangeliserende zending” (Document van Aparecida, 158).

Wij mogen nooit vergeten – zoals op zijn beurt kardinaal Martini schreef – dat

“gemeenschap een gave is. Zij baseert zich niet op onze inspanningen voor pastorale samenwerking en evenmin op het oprechte verlangen naar vriendschap. Dit zijn belangrijke dingen en wij moeten ze altijd onszelf weer voorhouden. Maar de gemeenschap waarover de Handelingen van de Apostelen en de Eerste brief van de heilige Johannes het hebben, dat zo karakteristiek samenzijn van de eerste gemeenschap is een gave van God, het is de nieuwe wijze van zijn die van boven komt. Het is de deelname die God ons geeft aan zijn mysterieus samenzijn in de Drie-eenheid. Het is een door de genade deelnemen aan het samenzijn dat Jezus aan zijn leerlingen bindt, die geroepen zijn om bij Hem te zijn. Deze gave baseert zich vóór alles op de genade van het doopsel. Het doopsel doet ons samenzijn, in de Kerk die in heel de wereld verspreid is, met de paus en zijn broeders, de bisschoppen, met alle gedoopten, met al degenen die God zal roepen. Aan de Kerk schenkt God zijn gemeenschap van trinitair leven en in de Kerk ervaart ieder gemeenschap”[2].

“Wie” is de Kerk?

Er is een Kerk nodig die zich de vragen stelt: “Wie zijn wij? Wat doen wij? Wat beleven wij?”.

Het is noodzakelijk terug te keren tot de fundamentele vraag, gesteld door de grote theologen die de ecclesiologie hebben vernieuwd, onder wie Von Balthasar die het probleem opwierp: niet “wat” is de Kerk, maar “wie” is de Kerk. Vanuit pastoraal standpunt vraagt Von Balthasar zich af: ”Wie geeft mij het brood des levens te eten? Wie geeft mij zijn lichaam als lichaam van de Heer te eten?”[3].

Vandaag, in de tijd van de postmoderne cultuur en de grote processen van globalisering, worden wij allen eenvoudigweg beschouwd als nummers en als ingevoerd in een productieproces, waarin iedere persoon alleen maar geldt om wat hij produceert.

Men beleeft anonieme, onpersoonlijke relaties.

Ook wij lopen, ondanks al onze pastorale departementen en diensten, het gevaar het geheel te reduceren tot het ex opere operato, waar daden op zichzelf gelden, onafhankelijk van de persoon die ze stelt, ofwel onafhankelijk van het ex opere operantis.

Bovendien is het in een tijd dat men van een nauwe en alleen maar sacramentele pastoraal overgaat naar een missionaire en evangeliserende pastoraal, waarbij men de sacramenten als sacramenten van het geloof opnieuw ontdekt of misschien voor het eerst ontdekt (en het geloof bestaat altijd afhankelijk van het luisteren naar het Woord, zoals de heilige Paulus ons in de Brief aan de Romeinen in herinnering brengt, vgl. Rom. 10, 17), fundamenteel te onderstrepen dat de activiteit van het geloof en het getuigenis van wie het verkondigt, een heel eigen belang hebben, waarnaar vaak niet op de gepaste wijze wordt gekeken.

Om deze reden moeten de priesters en de verantwoordelijken van de verschillende departementen een authentieke gemeenschap in geloof en gebed beleven. Een gemeenschap die wordt geboren uit het woord van God, waarnaar in religieuze stilte wordt geluisterd, en die terugkeert naar het woord van God, hypostatisch verenigd met de vreugde en de hoop, het verdriet en de angst van de mensen te midden waarvan men leeft (vgl. Gaudium et spes, 1).

Inhoud geven aan de ontmoetingen

Om deze eminent theologisch redenen moet men onderscheiden wanneer vergaderingen en ontmoetingen werkelijk noodzakelijk zijn. Vaak worden immers zij verwezenlijkt om niets te zeggen. Men spreekt alleen maar over hoe ze te organiseren en heel het leven verandert in een bureaucratie die het niets administreert. Zo gaat het ontbreken aan de inhoud van een authentieke evangelisatie.

Dat is geen Kerk zijn, het is geen reflectie, het is geen pastorale theologie. Wij veranderen in een eenvoudige bureaucratische machine die rondom zichzelf draait.A diverse group of people sit in a circle, engaged in conversation. The setting is bright and casual, suggesting a workshop or group discussion.

“Bureaucratisering betekent woekering van organisaties zonder verbinding met de algemene vereisten van functionaliteit, accentuering van formele en procedurele aspecten boven de wezenlijke aspecten met een daaruit volgende vertraging van de activiteiten en een reduceren van voltooide taken, een overleven en olifantsgroei van organisaties die niet meer een effectieve functie vervullen en uiteindelijk de overwinning van het organiseren – de bureaucratie – op de doeleinden ervan”[4].

De pastorale vernieuwing begint daarom in ons hart, bij het vanaf nu het evangelie van de broederlijke liefde ten volle beginnen te beleven.

De basis van ons pastorale vertrouwen is het woord van Jezus, het met Hem zijn.

Daarom moeten eenvoudige sleutels worden gebruikt en moet men niet erop aandringen koste wat het kost alle deuren met gekunstelde pastorale sleutels te willen openen.

Hieruit vloeit ook een zekere vermoeidheid en wantrouwen voort in een pastoraal die uitgaat van de structurele hervormingen en een veelvoud aan activiteiten zonder onderling verband.

Op dit punt komt het spontaan bij mij op de overwegingen van de toenmalige kardinaal Ratzinger-Benedictus XVI aan te halen:

“Ik heb vaak gezegd dat wij naar mijn mening teveel bureaucratie hebben en dat er vereenvoudigingen noodzakelijk zijn. Niet alles hoeft via institutionele instrumenten te verlopen, er moet altijd een menselijk contact zijn. ... Het christendom is veroordeeld tot verstikking, als wij niet opnieuw ontdekken wat de innerlijke ervaring betekent waarbij het geloof neerdaalt in de diepte van het leven van ieder en ons daarbij leidt en verlicht. Louter actie en intellectuele opbouw zijn niet voldoende”[5].

De Kerk rechtvaardigt zich niet door zichzelf, maar als relatie, als vermogen om naar de Bruidegom die spreekt, te luisteren.

Laten wij nogmaals het Document van Aparecida hernemen:

“De gebeurtenis van Christus is daarom het begin van dit nieuwe subject dat wordt geboren in de geschiedenis en dat wij leerling noemen: Aan het begin van het christen zijn staat geen ethische beslissing of een groot idee, maar de ontmoeting met een gebeurtenis, met een Persoon, die het leven een nieuwe horizon geeft en daarmee de beslissende richting. Dat is nu juist hetgeen alle evangelies op verschillende manieren ons hebben doorgegeven als begin van het christendom: een ontmoeting van geloof met de persoon van Jezus” (Document van Aparecida, 243).

Daarom is de vermenigvuldiging van ontmoetingen en nutteloze samenlevingen, waar men tijd verliest en nutteloos geld van de armen verspilt, niet wat nuttig is, en moet niet – zoals inderdaad gebeurt – de belangrijkste zorg van de leerlingen zijn. Wij ontmoeten de Meester in

“het persoonlijke en gemeenschappelijke gebed. Het is de plaats waar de leerling, gevoed door het Woord en de Eucharistie, een relatie koestert van diepe vriendschap met Jezus Christus door te trachten zich de wil van de Vader eigen te maken. Het dagelijks gebed is een teken van het primaat van de genade bij de tocht van de missionaire leerling. Daarom is het noodzakelijk te leren bidden, alsof men deze kunst steeds opnieuw leert van de lippen van de Meester” (Document van Aparecida, 255).

 

Separador oro 1

 

Op 9 september 2026 heeft de Heilige Vader Leo XIV, zich richtend tot een groep van bevriende bisschoppen van de Focolarebeweging gezegd:

“Het antwoord op de trieste verdeeldheid die onze wereld teistert, bestaat niet in het vormen van meer comités of het lanceren van meer projecten, maar in het terugkeren naar de bron van onze eenheid met de Heilige Drie-eenheid. Wij moeten feitelijk contemplatief worden!”.

Emilio Grasso

 
 
___________________________________

[1] Men dient voor ogen te houden dat dit artikel een Italiaanse vertaling uit het Spaans is en geschreven is in de context van Paraguay.

[2] C.M. Martini, Dizionario spirituale. Piccola guida per l’anima. Edizioni Piemme, Casale Monferrato (AL) 1997, 31.

[3] Vgl. H.U. von Balthasar, Sponsa Verbi. Saggi teologici, II, Editrice Morcelliana, Brescia 1969, 139-187; vgl. H.U. von Balthasar, Punti fermi, Rusconi, Milano 1972, 179.

[4] F. Bencini, Burocratización, in Diccionario de Política. Bajo la dirección de N. Bobbio - N. Matteucci - G. Pasquino, I, Siglo Veintiuno Editores, México, D. F. 1991, 172.

[5] J. Ratzinger, Il sale della terra. Cristianesimo e Chiesa cattolica nella svolta del millennio. Un colloquio con Peter Seewald, Edizioni San Paolo, Cinisello Balsamo (MI) 1997, 301.

 
(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)
  
 
11/11/2026